Παλάτι Βουκολέοντος

Posted in Ρωμαίικη Αρχιτεκτονική

 Παλάτι Βουκολέοντος (ζωγραφική αναπαράσταση του Antoine Helbert).

Το παλάτι του Βουκολέοντος. Άποψη από το λιμάνι της (ψηφιακή αναπαράσταση Byzantium 1200).Το ανάκτορο του Βουκολέοντος βρισκόταν στην Κωνσταντινούπολη, στην ακτή της Προποντίδας, νότια του Μεγάλου Παλατιού και ανατολικά του ναού των Αγίων Σεργίου και Βάκχου. Αργότερα, επί Νικηφόρου Β΄ Φωκά (963-969), το ανάκτορο του Βουκολέοντος ενσωμάτωσε μέρος του Μεγάλου Παλατιού.Το όνομά του συνδέεται με μία μαρμάρινη γλυπτή σύνθεση που ήταν τοποθετημένη στην αποβάθρα του λιμανιού και παρίστανε ένα βόδι και ένα λιοντάρι.

Το όνομα Βουκολέων μαρτυρείται πρώτη φορά στις γραπτές πηγές μόλις το 800 («επί τον Βουκολέοντα και την Σιδηράν διαβιβάσας»).Ο Κίνναμοςκαι ο Λέων Γραμματικόςαναφέρουν πως το δυτικό τμήμα του λειτουργούσε ως φυλακή ενώ τα Πάτρια Κωνσταντινουπόλεως προσδιορίζουν τη θέση του ανακτόρου και το διακρίνουν από το παλάτι του Ορμίσδα.Τα κείμενα του 9ου και του 10ου αιώνα με αυτή την ονομασία αναφέρονται στην ακτή και το λιμάνι, ενώ περιστασιακά και στον εξώστη του ανακτόρου που έβλεπε προς το λιμάνι. Τέλος, η Άννα Κομνηνή στην Αλεξιάδα ταυτίζει το ανάκτορο του Βουκολέοντος με το «υπερκείμενον παλάτιον».

Παλάτι Βουκολέοντος - αξονομετρική τομή της εισόδου (ζωγραφική αναπαράσταση του Antoine Helbert).Από τη σημερινή μορφή του αυτοκρατορικού συγκροτήματος ελάχιστα τμήματα του εσωτερικού χώρου διατηρούνται και καθίσταται δύσκολη η αποκατάσταση της κάτοψής του. Συγκεκριμένα, πάνω από τα θεμέλια και μέσα από τα ερείπια διανοίχτηκαν οι γραμμές του σιδηροδρόμου (1871) που συνδέει την Κωνσταντινούπολη με την Ευρώπη.Παράλληλα, η πλευρά του προς τη θάλασσα έχει ισοπεδωθεί και διασχίζεται από οδό ευρείας κυκλοφορίας που περιτρέχει ολόκληρο το θαλάσσιο τείχος του Μαρμαρά. Παρ’ όλα αυτά, ο Guilland θεωρεί πως μόνο ο άνω όροφος του ανακτόρου μπορούσε να κατοικηθεί και λειτουργούσε ως έπαυλη, ενώ το κάτω τμήμα χρησίμευε ως στρατώνας ή καταυλισμός για τους ναύτες.

Η πρώτη οικοδομική φάση του συγκροτήματος αποδίδεται στον αυτοκράτορα Θεοδόσιο Β΄ (408-450)και θα πρέπει να αναζητηθεί κατά μήκος των τειχών της ακτής του Μαρμαρά, από την πύλη των Λεόντων μέχρι και την τοποθεσία όπου ανεγέρθηκε η Νέα Εκκλησία.Τα αποσπασματικά αρχαιολογικά λείψανα ωστόσο δεν μπορούν να μας βοηθήσουν στην αναγνώριση αυτή. Μία πρώτη ανακατασκευή του ανακτόρου πραγματοποιήθηκε στα χρόνια της βασιλείας του Θεόφιλου (829-843). Αργότερα, ο αυτοκράτορας Νικηφόρος Β΄ Φωκάς (963-969) σχεδίασε την ανέγερση νέων τειχών. Αυτό οδήγησε στην καταστροφή πολλών κτηρίων, στη μετατροπή του Μεγάλου Παλατιού σε κάστρο-ακρόπολη αλλά και στην ενσωμάτωση μέρους του Μεγάλου Παλατιού στο ανάκτορο του Βουκολέοντος. Το συμπέρασμα αυτό βασίστηκε σε κείμενο από το Νικόλαο Μεσαρίτη, καθώς και σε αρχαιολογικά δεδομένα όπως τα τείχη τόσο στη θέση Kapi agasi camii όσο και στη δυτική περίμετρο του ανακτόρου. Κατά την Ύστερη Βυζαντινή περίοδο, το παλάτι εγκαταλείφθηκε από τους Παλαιολόγους και μετατράπηκε σε φυλακή. Αργότερα, στα πρώτους οθωμανικούς αιώνες στη θέση του ανεγέρθηκε συνοικία.

Το παλάτι του Βουκολέοντος. Άποψη του εξώστη (ψηφιακή αναπαράσταση Byzantium 1200).Με βάση τα αρχαιολογικά κατάλοιπα και τα σχέδια μπορούμε να αποκαταστήσουμε μερικώς την πρόσοψη του ανακτόρου. Συγκεκριμένα, το ανώτερο τμήμα της πρόσοψης της δυτικής πλευράς, μέχρι και το έτος 1871, σύμφωνα με τα σχέδια του Choisuel-Gouffier, διακοσμούνταν με μία τυφλή τοξοστοιχία, στις άκρες της οποίας υπήρχαν μαρμάρινα λιοντάρια (9ος αιώνας). (Πλέον τα λιοντάρια φυλάσσονται στο Αρχαιολογικό Μουσείο της Κωνσταντινούπολης.) Λίγο πιο ανατολικά βρισκόταν μία μικρή πύλη που εξασφάλιζε την πρόσβαση στο παλάτι. Στην ανατολική πλευρά της αυτοκρατορικής κλίμακας αποβίβασης, κάτω από το ανάκτορο του Βουκολέοντος, βρέθηκε τραπεζοειδής κινστέρνα με έξι κίονες. Τέλος, η ανατολική πτέρυγά του αποτελούνταν από συνεχόμενες αίθουσες που έβλεπαν στη θάλασσα και φωτίζονταν με μεγάλα παράθυρα με μαρμάρινα πλαίσια, ενώ υπήρχαν και εξώστες στηριζόμενοι σε κιλλίβαντες. Στο εσωτερικό διατηρούνται αποσπασματικά τα σταυροθόλια. Ο μόνος γλυπτός διάκοσμος που σώζεται είναι αυτός των κιονοκράνων της κινστέρνας. Τα κιονόκρανα αυτά είναι ιωνικά με επίθημα και έχουν στη στενή πλευρά τους το σύμβολο του σταυρού. Χρονολογούνται στον 6o αιώνα.

[Πηγή κειμένου:  Καρακατσάνης Δημήτρης, «Παλάτι Βουκολέοντος», 2008Εγκυκλοπαίδεια Μείζονος Ελληνισμού, Κωνσταντινούπολη]

Τα ερείπια του παλατιού του Βουκολέοντος στην Κωνσταντινούπολη όπως σώζονται.

 

 

Mighty Free Joomla Templates by MightyJoomla