Εκτύπωση

Περιγραφή και κριτική του διδακτέου αντικειμένου

Στην Ε' τάξη οι μαθητές θα γνωρίσουν την ιστορία της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας και της συνέχειάς της, της λεγόμενης "Βυζαντινής Αυτοκρατορίας", δηλαδή του εξελληνισμένου και εκχριστιανιασμένου Ανατολικού Ρωμαϊκού Κράτους. Πρόκειται για μια μακροχρόνια περίοδο 16 αιώνων περίπου. Αφετηρία της είναι η υποταγή της Ελλάδας στους Ρωμαίους (146 π.Χ.) και κατάληξή της η 'Αλωση της Κωνσταντινούπολης από τους Οθωμανούς Τούρκους (1453 μ.Χ.).

(α) Η "καθαρώς" ρωμαϊκή περίοδος (για την οποία αφιερώνονται τα τέσσερα κεφάλαια της Α' Ενότητας) θεωρείται γενικά από τους ιστορικούς ότι ολοκληρώνεται με το τέλος της τετραρχίας και την άνοδο στον θρόνο του Μεγάλου Κωνσταντίνου.
(β) Η αρχή της "Βυζαντινής Αυτοκρατορίας" τοποθετείται (αν και δεν υπάρχει ομόφωνη αποδοχή από όλους του ιστορικούς) το 324 μ.Χ., με την ίδρυση της Νέας Ρώμης ή Κωνσταντινούπολης στο Βυζάντιο, αρχαία αποικία των Μεγαρέων.
(γ) Το τέλος της "Βυζαντινής Αυτοκρατορίας" τοποθετείται στο 1453, όταν κυριεύεται η Κωνσταντινούπολη από τους Οθωμανούς Τούρκους. Ωστόσο πρέπει να τονιστεί ότι δεν σταματά ο βυζαντινός πολιτισμός, του οποίου συνέχεια ο ελληνισμός των χρόνων της τουρκοκρατίας και λατινοκρατίας. 

Σε ό,τι αφορά τον τρόπο επιλογής της διδακτέας ύλης καθώς και στον τρόπο που αυτή παρουσιάζεται μπορούν να γίνουν οι εξής παρατηρήσεις:
(α) Δεν γίνεται αξιοποίηση του πλούσιου υλικού -ιστορικού και αρχαιολογικού- της βυζαντινής εποχής με παράθεσης φωτογραφιών, αλλά, αντ' αυτού, υπερτερούν δυσανάλογα ζωγραφιές και σκαριφήματα - εν πολλοίς άτεχνα - τα οποία δεν αποδίδουν το πνεύμα και την ουσία του "Βυζαντινού Πολιτισμού".
(β) Οι ιστορικοί χάρτες είναι ελάχιστοι - κατά περίπτωση ανύπαρκτοι - ούτως ώστε να μην είναι δυνατόν να παρακολουθήσουν και να τοποθετήσουν χωρικά οι εκπαιδευτικοί και, κατ' επέκταση, οι μαθητές τα ιστορούμενα γεγονότα.
(γ) Σοβαρή παράληψη είναι η οποιαδήποτε αναφορά στην εθνικότητα του βασικού φορέα του Βυζαντινού Πολιτισμού, δηλαδή στον Ελληνισμό και στους Έλληνες. Δεδομένου ότι οι Βυζαντινολόγοι τονίζουν ότι ένα από τα τρία δομικά και συνεκτικά στοιχεία της "Μεταμορφωμένης" Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας ήταν η ελληνική γλώσσα και ο ελληνικός πολιτισμός, δημιουργεί απορία σε δασκάλους και μαθητές για το ποιοι είναι οι φορείς, δηλαδή οι άνθρωποι, οι οποίοι έδωσαν με τη δράση τους τα κύρια γνωρίσματα του νέου κράτους. Οι άνθρωποι αυτοί είναι γεγονός αναμφισβήτητο ιστορικά πως ήταν οι Έλληνες και οι εξελληνισμένοι λαοί του Ανατολικού Ρωμαϊκού Κράτους.
(δ) Συνέχεια και αποτέλεσμα των ανωτέρω είναι να παρουσιάζεται στο σχολικό εγχειρίδιο η ("μυστηριώδης") Βυζαντινή Αυτοκρατορία ως "ουδέτερη" εθνολογικά.
(ε) Πρέπει να σημειωθεί ότι όρος "Αυτοκρατορία" μπορεί να δηλώνει την συνύπαρξη πολλών διαφορετικών εθνολογικών ομάδων στο ίδιο κρατικό μόρφωμα, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι απουσάζει κάποιος κυρίαρχος λαός ή κυρίαρχια ιδεολογία και πολιτισμική ταυτότητα (λ.χ. στην Περσική Αυτοκρατορία κυρίαρχοι ήταν οι Πέρσες, στη Ρωμαϊκή οι Ρωμαίοι, στην Οθωμανοί οι Οθωμανοί Τούρκοι κλπ. - στη "Βυζαντινοί Αυτοκρατορία" δεν αποσαφηνίζεται ούτε αναφέρεται ποιοί ήταν οι κυρίαρχοι.). 
(στ) Ως απάντηση στο προηγούμενο, μπορεί να λεχθεί ότι στην πορεία της εξέλιξης και της "μεταμόρφωσης" της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας εντάσσεται και η αλλαγή (με ειρηνικό τρόπο) του κυρίαρχου σε αυτήν λαού, ενώ αρχικά ήταν οι Ρωμαίοι στη συνέχεια και όσο περνά ο χρόνος (και όσο αποκόπτονται από το σώμα της Αυτοκρατορίας περιοχές στις οποίες δεν υπερτερεί πληθυσμιακά το ελληνικό στοιχείο) κυρίαρχοι, όχι πια μόνο πνευματικά και πολιτιστικά αλλά και πολιτικά, καθίστανται οι Έλληνες. Αυτή η Αυτοκρατορία του Μεσαιωνικού Ελληνισμού είναι που φέρει σήμερα το συμβατικό όνομα "Βυζαντινή". Πρέπει ωστόσο πάντα να θυμάται κανείς ότι η Αυτοκρατορία δεν έφερε ποτέ αυτό το όνομα, ούτε οι άνθρωποι ονόμαζαν τους εαυτούς τους "Βυζαντινούς". Ονομάζονταν Ρωμαίοι (εννοώντας ότι ήταν κληρονόμοι της Ρωμαϊκής Οικουμένης) και αργότεροι Ρωμιοί (ή Ρωμηοί). Πρόκειται για τους δημιουργούς της περίφημης Ρωμιοσύνης, που θα υμνηθεί από τους ποιητές μας αργότερα, δηλαδή της μήτρας από την οποία θα γεννηθούν οι Έλληνες της Τουρκοκρατίας και της σημερινής Ελλάδας.

Mighty Free Joomla Templates by MightyJoomla